جدول اینکوترمز 2020؛ معرفی، مقایسه و انتخاب بهترین ترم حملونقل بینالمللی
خلاصه آنچه که در این مقاله درباره اینکوترمز 2020 میخوانید
اینکوترمز 2020 مجموعهای از قوانین بینالمللی است که مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای خریدار و فروشنده را در فرایند تجارت حمل و نقل کالا در سطح بینالمللی تعریف و مشخص میکند. در این راهنمای کامل از دپارتمان حمل و نقل بینالمللی سپهربارسهند، جدول ۱۱ اینکوترمز، مقایسه FOB و CIF و DDP، چکلیست انتخاب و اشتباهات رایج را بررسی میکنیم.
اینکوترمز چیست و چرا برای واردکننده و صادرکننده کالا مهم است؟
یک انتخاب اشتباه در «شرایط تحویل کالا» میتواند باعث ضررهای مالی سنگین، حتی تا صدها هزار دلار شود. اینکوترمز (Incoterms) که مخفف International Commercial Terms است، مجموعهای از قواعد استاندارد در تجارت بینالملل محسوب میشود که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین و منتشر شده است. آخرین نسخه آن با عنوان Incoterms 2020 شناخته میشود.
هدف اصلی اینکوترمز، شفافسازی مسئولیتهای فروشنده و خریدار در معاملات بینالمللی است. این قواعد مشخص میکنند:
- چه کسی هزینههای حمل و نقل را پرداخت میکند؛
- چه کسی مسئول بیمه کالا است؛
- ریسک آسیب یا گم شدن کالا و محموله در چه مرحلهای منتقل میشود.
به زبان ساده، اینکوترمز تعیین میکند «چه کسی، چه کاری را، تا کجا انجام میدهد».
درک صحیح این اصطلاحات برای بازرگانان، تجار و فعالان حوزه حملونقل بینالمللی ضروری است؛ زیرا انتخاب درست آنها میتواند از بروز اختلافات مالی و حقوقی جلوگیری کرده و فرآیند حمل کالا را ایمنتر و قابل پیشبینیتر کند. همچنین از بروز خسارت و ضرر و زیان احتمالی در معاملات تجاری بینالمللی نیز پیشگیری میکند. در نظر داشته باشید در حمل و نقل کالا در سطح جهانی، هر اندازه با قواعد و مقررات حقوقی آشنا باشید، در اتخاذ تصمیمات دقیق به شما کمک خواهد کرد.
اینکوترمز ۲۰۲۶ وجود ندارد. نسخه معتبر و جاری این مجموعه قواعد، Incoterms 2020 است که از ۱ ژانویه ۲۰۲۰ توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) اجرایی شده است. اینکوترمزها معمولاً هر ۱۰ سال یکبار بازبینی و بهروزرسانی میشوند تا با تغییرات تجارت جهانی، حملونقل و فناوری هماهنگ باشند. بر همین اساس، پیشبینی میشود نسخه بعدی اینکوترمز حدود سال ۲۰۳۰ منتشر شود، هرچند زمان دقیق آن هنوز بهصورت رسمی اعلام نشده است.
صادرکننده پسته از کرمان با نوع قرارداد EXW، به مبلغ 60 هزار دلار ضرر کرد، چون مسئولیت بارگیری و بیمه با خریدار بود. انتخاب نوع قرارداد FOB یا CIP میتوانست از این ضرر جلوگیری کند.
میخواهید اشتباه در انتخاب اینکوترمز را به صفر برسانید؟
کارشناسان دپارتمان حمل و نقل بینالمللی سپهربار سهند، بهترین شرط تحویل را بر اساس کالا، مقصد و سطح ریسکپذیری شما مشخص میکنند.
جدول کامل اینکوترمز 2020
قوانین اینکوترمز در دو گروه تقسیم میشوند: هفت قانون برای هر نوع حملونقل و چهار قانون فقط برای حمل دریایی.
گروه اول — قوانین اینکوترمز قابل استفاده در هر نوع حملونقل
| اینکوترمز | نام فارسی | مسئول حمل | مسئول بیمه | ترخیص صادرات | ترخیص واردات | نقطه انتقال ریسک |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | تحویل در کارخانه | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار | درب کارخانه |
| FCA | تحویل به حامل | خریدار | اختیاری | فروشنده | خریدار | محل تحویل به حامل |
| CPT | حمل پرداخت تا مقصد | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار | اولین حامل |
| CIP | حمل و بیمه پرداخت تا مقصد | فروشنده | فروشنده (کامل) | فروشنده | خریدار | اولین حامل |
| DAP | تحویل در مکان مقصد | فروشنده | فروشنده (توصیه) | فروشنده | خریدار | مقصد – قبل از تخلیه |
| DPU | تحویل با تخلیه در مقصد | فروشنده | فروشنده | فروشنده | خریدار | مقصد – پس از تخلیه |
| DDP | تحویل با پرداخت حقوق گمرکی | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده | مقصد نهایی |
گروه دوم — فقط برای حمل دریایی و آبراه داخلی
| اینکوترمز | نام فارسی | مسئول حمل | مسئول بیمه | ترخیص صادرات | ترخیص واردات | نقطه انتقال ریسک |
|---|---|---|---|---|---|---|
| FAS | تحویل کنار کشتی | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار | کنار کشتی در بندر مبدأ |
| FOB | تحویل روی کشتی | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
| CFR | هزینه و کرایه | فروشنده (هزینه) | خریدار | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
| CIF | هزینه، بیمه و کرایه | فروشنده | فروشنده (پایه) | فروشنده | خریدار | روی عرشه کشتی |
CIF با بیمه پایه، پوشش حداقلی بیمه مناسب برای کالاهای معمولی را فراهم میکند اما CIP با بیمه کاملتر، پوشش قویتری برای کالاهای بسیار ارزشمند فراهم کرده است. پس اگر قصد دارید کالای ارزشمند و گرانقیمت را حمل کنید، CIP گزینه مناسبتری است.
هنوز مطمئن نیستید کدام ردیف جدول برای شماست؟
یک پیام کوتاه بدهید؛ ما بر اساس نوع کالا و مسیر حمل، اینکوترمز مناسب را پیشنهاد میدهیم. مشاوره کمتر از ۱۰ دقیقه زمان میبرد.
توضیح کامل ۱۱ اینکوترمز
EXW – تحویل در کارخانه
در شرط EXW (تحویل در کارخانه)، فروشنده فقط کالا را در محل خود آماده تحویل میدهد و هیچ مسئولیتی در حمل، بیمه، بارگیری و ترخیص ندارد؛ تمام ریسکها و هزینهها از همان ابتدا بر عهده خریدار است و این حالت، کمریسکترین گزینه برای فروشنده محسوب میشود.
FCA – تحویل به حامل
FCA (تحویل به حامل) یعنی فروشنده کالا را به حملکنندهای که خریدار معرفی کرده تحویل میدهد و ترخیص صادرات را نیز انجام میدهد؛ همچنین در Incoterms 2020 این امکان ایجاد شده که در صورت توافق، بارنامه «روی عرشه» (On-board Bill of Lading) نیز برای فروشنده صادر شود.
CPT – حمل پرداخت تا مقصد
CPT (حمل پرداخت تا مقصد) یعنی فروشنده هزینه حمل کالا را تا مقصد نهایی پرداخت میکند، اما ریسک از همان لحظهای که کالا به اولین شرکت حملونقل تحویل داده میشود به خریدار منتقل میشود. به زبان سادهتر: فروشنده پول حمل را تا مقصد میدهد، اما اگر کالا در مسیر آسیب ببیند یا گم شود، مسئولیت آن با خریدار است، نه فروشنده.
CIP – حمل و بیمه پرداخت تا مقصد
CIP (حمل و بیمه پرداخت تا مقصد) مشابه CPT است، با این تفاوت که فروشنده علاوه بر پرداخت هزینه حمل تا مقصد، باید بیمه کامل کالا (Clause A) را نیز تهیه کند؛ بنابراین این شرط برای حمل کالاهای ارزشمند یا حساس، گزینهای امنتر و مناسبتر محسوب میشود.
DAP – تحویل در مکان مقصد
DAP (تحویل در محل مقصد) یعنی فروشنده کالا را تا محل توافقشده در کشور مقصد میرساند، اما هزینه و مسئولیت تخلیه و همچنین ترخیص واردات بر عهده خریدار است.
DPU – تحویل با تخلیه در مقصد
DPU (تحویل با تخلیه در مقصد) یعنی فروشنده کالا را تا محل مقصد میرساند و علاوه بر حمل، مسئولیت و هزینه تخلیه کالا در مقصد هم بر عهده فروشنده است؛ این تنها اینکوترمزی است که تخلیه در مقصد را نیز بهطور کامل بر عهده فروشنده قرار میدهد (که قبلاً با نام DAT شناخته میشد).
DDP – تحویل با پرداخت حقوق گمرکی
DDP (تحویل با پرداخت حقوق گمرکی) یعنی فروشنده بیشترین مسئولیت را بر عهده دارد و باید تمام هزینهها و مراحل شامل حمل، بیمه، ترخیص صادرات و واردات و پرداخت حقوق گمرکی در مقصد را انجام دهد؛ در این حالت کالا آماده تحویل در محل خریدار است.
FAS – تحویل کنار کشتی
FAS (تحویل کنار کشتی) یعنی فروشنده کالا را در بندر مبدأ و در کنار کشتی قرار میدهد و از آن لحظه به بعد، تمام هزینهها و ریسکهای بارگیری و حمل بر عهده خریدار است؛ این شرط معمولاً برای کالاهای فله و محمولههای دریایی استفاده میشود.
FOB – تحویل روی کشتی
FOB (تحویل روی کشتی) یکی از رایجترین اینکوترمزهای حمل دریایی است که در آن فروشنده مسئول بارگیری کالا روی کشتی در بندر مبدأ است و پس از انجام بارگیری، تمام ریسک و هزینههای بعدی به خریدار منتقل میشود.
CFR – هزینه و کرایه
CFR (هزینه و کرایه) یعنی فروشنده هزینه حمل دریایی تا بندر مقصد را پرداخت میکند، اما ریسک از زمانی که کالا روی کشتی در بندر مبدأ بارگیری میشود به خریدار منتقل میگردد.
CIF – هزینه، بیمه و کرایه
CIF (هزینه، بیمه و کرایه) مشابه CFR است، با این تفاوت که فروشنده علاوه بر کرایه حمل تا بندر مقصد، بیمه پایه کالا (Clause C) را نیز تهیه میکند و در معاملات اعتبارات اسنادی (LC) بسیار رایج است.
بین FOB و CIF مردد هستید؟
بسیاری از بازرگانان در انتخاب بین این دو دچار سردرگمی میشوند. تیم سپهربار سهند با بررسی محموله شما، ظرف ۲۴ ساعت تحلیل رایگان ارائه میدهد.
مقایسه اینکوترمزهای پرکاربرد
جدول مقایسه FOB و CIF در اینکوترمز 2020
| معیار | FOB | CIF |
|---|---|---|
| پرداخت کرایه حمل دریایی | خریدار | فروشنده |
| تهیه بیمه حمل | خریدار | فروشنده (حداقل پوشش بیمه) |
| انتقال ریسک | پس از بارگیری کالا روی عرشه کشتی | پس از بارگیری کالا روی عرشه کشتی |
| مدیریت حمل | خریدار | فروشنده |
| مناسب برای | خریدارانی که حمل را خودشان مدیریت میکنند | خریدارانی که حمل و بیمه را به فروشنده واگذار میکنند |
توصیه: اگر خریدار مدیریت حمل دریایی را بر عهده میگیرد، FOB انتخاب مناسبی است. اگر فروشنده حمل و بیمه را تا بندر مقصد مدیریت میکند، CIF گزینه بهتری است. برای حمل چندوجهی و کالاهای باارزش، CIP معمولاً انتخاب مناسبتری است.
تفاوت EXW و FCA
| معیار | EXW | FCA |
|---|---|---|
| ترخیص صادرات | خریدار | فروشنده |
| بارگیری روی وسیله نقلیه خریدار | خریدار | فروشنده (در محل تعیینشده) |
| مناسب برای صادرات بینالمللی | ❌ معمولاً خیر | ✅ بله |
در بیشتر معاملات صادراتی، FCA به دلیل انجام تشریفات صادرات توسط فروشنده، گزینه مناسبتری نسبت به EXW است.
انتخاب را سخت نگیرید؛ چکلیست اختصاصی بگیرید
ما یک چکلیست ۸ سؤالی شخصیسازیشده برای محموله شما آماده میکنیم. کافی است یک پیام بدهید تا در کمتر از ۱۵ دقیقه راهنمایی شوید.
راهنمای انتخاب اینکوترمز مناسب
چکلیست ۸ سؤالی انتخاب اینکوترمز 2020
۱. خریدار هستید یا فروشنده؟
خریدار: اگر میخواهید فروشنده حمل بیشتری را بر عهده بگیرد، DAP، DPU یا DDP را بررسی کنید.
فروشنده: اگر ترجیح میدهید مسئولیت شما زودتر پایان یابد، EXW یا FCA (در صادرات معمولاً FCA) مناسبتر است.
۲. نوع حملونقل چیست؟
هوایی، جادهای، ریلی یا حمل چندوجهی: از قواعد EXW، FCA، CPT، CIP، DAP، DPU یا DDP استفاده کنید.
حمل دریایی یا آبراه داخلی (بار فله یا غیرکانتینری): FAS، FOB، CFR و CIF مناسب هستند.
۳. آیا پرداخت با اعتبار اسنادی (LC) انجام میشود؟
بله: معمولاً FCA (با امکان صدور بارنامه روی عرشه) یا CPT، CIP، CFR و CIF گزینههای مناسبی هستند.
۴. آیا میتوانید تشریفات واردات را در کشور مقصد انجام دهید؟
خیر: از پذیرش DDP بدون بررسی کامل قوانین و هزینههای مقصد خودداری کنید.
۵. ارزش کالا چقدر است؟
کالای باارزش: CIP به دلیل الزام به پوشش بیمه گستردهتر، معمولاً انتخاب بهتری است.
کالای معمولی: انتخاب قاعده به توافق طرفین و نوع حمل بستگی دارد.
۶. تجربه شما در حملونقل بینالمللی چقدر است؟
کم: قواعدی مانند DAP یا CIP معمولاً مدیریت سادهتری دارند.
زیاد: میتوانید از قواعد گروه F یا C با انعطاف بیشتری استفاده کنید.
۷. میزان اعتماد و سابقه همکاری با طرف مقابل چگونه است؟
در معاملات جدید، قاعدهای را انتخاب کنید که مسئولیتها و ریسکها را شفافتر مشخص کند.
در همکاریهای بلندمدت، امکان توافق بر قواعد متناسب با شرایط طرفین بیشتر است.
۸. چه کسی توانایی بیشتری در مدیریت حمل دارد؟
مدیریت حمل را به طرفی بسپارید که شبکه حملونقل، تجربه و قدرت مذاکره بهتری با شرکتهای حمل دارد.
۵ اشتباه رایج در انتخاب اینکوترمز 2020
❌ استفاده از FOB برای حمل کانتینری
✅ برای حمل کانتینری معمولاً FCA گزینه مناسبتری است؛ FOB بیشتر برای کالاهای فله یا محمولههایی که مستقیماً روی عرشه کشتی بارگیری میشوند، توصیه میشود.
❌ انتخاب EXW برای بیشتر معاملات صادراتی
✅ در بسیاری از معاملات صادرات بینالمللی، FCA به دلیل انجام تشریفات صادرات توسط فروشنده، انتخاب مناسبتری است.
نکته: بهجای «پذیرش EXW» از «انتخاب EXW» استفاده کنید؛ این عبارت برای هر دو طرف معامله قابل فهمتر است.
❌ پذیرش DDP بدون امکان انجام تشریفات واردات در مقصد
✅ قبل از توافق بر DDP، مطمئن شوید فروشنده میتواند الزامات گمرکی، مالیاتی و قانونی کشور مقصد را انجام دهد.
❌ ذکر نکردن نسخه اینکوترمز در قرارداد
✅ همیشه نسخه دقیق را بنویسید؛ مانند Incoterms® 2020.
❌ انتخاب قاعدهای که با شرایط اعتبار اسنادی (LC) سازگار نیست
✅ اگر پرداخت از طریق اعتبار اسنادی (LC) انجام میشود، قاعده انتخابی باید با اسناد موردنیاز بانک هماهنگ باشد.
نمیخواهید یکی از این ۵ اشتباه را مرتکب شوید؟
بازبینی قرارداد و انتخاب اینکوترمز را به متخصصان سپهربار سهند بسپارید. یک اشتباه میتواند تا هزاران دلار هزینه اضافی تحمیل کند. همین حالا اقدام کنید.
سوالات متداول
تفاوت اینکوترمز 2010 و 2020 چیست؟
آیا استفاده از اینکوترمز الزامی است؟
اینکوترمز 2026 وجود دارد؟
در FOB مسئول بیمه کیست؟
آیا میتوان شرایط اینکوترمز را تغییر داد؟
DDP برای صادرات از ایران مناسب است؟
اینکوترمز در کجای قرارداد باید ذکر شود؟
چگونه اختلافات حل میشود؟
آماده عقد قرارداد با اینکوترمز صحیح هستید؟
تیم کارشناسی و تخصصی سپهربار سهند از مشاوره تا اجرای حمل، همراه شماست. همین حالا اقدام کنید.
