چرا قانون جدید دریایی چین برای فعالان تجارت بین‌الملل اهمیت دارد؟

چین یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایران است و حجم قابل توجهی از کالاهای صادراتی به ایران از مبدا چین، از طریق بنادر مهمی مانند شانگهای، نینگبو، شنژن، گوانگژو و تیانجین جابه‌جا می‌شوند.

اصلاحات جدید قانون حمل و نقل دریایی چین، مستقیماً بر موضوعات زیر اثر می‌گذارد:

• مسئولیت کالاهای تحویل‌نشده در بندر مقصد؛
• اعتبار حقوقی بارنامه‌های الکترونیکی؛
• نحوه حل اختلافات حمل‌ونقل دریایی؛
• مسئولیت شرکتهای کشتیرانی و اپراتورهای بندری؛
• فرآیند مطالبه خسارت؛
• مدیریت ریسک قراردادهای بین‌المللی.

به همین دلیل، تمامی شرکت‌هایی که با چین تجارت می‌کنند باید قراردادها، اسناد حمل و رویه‌های عملیاتی خود را با مقررات جدید تطبیق دهند.

مهم‌ترین تغییرات قانون جدید دریایی چین

۱. مسئولیت کالاهای تحویل‌نشده در بندر مقصد شفاف‌تر شده است

یکی از چالش‌های رایج در تجارت با چین، رها شدن کالا توسط خریدار در بندر مقصد است.

فرض کنید یک صادرکننده ایرانی محموله‌ای شامل ۲۰ تن پسته را به گوانگژو ارسال می‌کند. کالا به بندر می‌رسد، اما خریدار برای ترخیص اقدام نمی‌کند یا پاسخگو نیست.

در گذشته، تعیین مسئول هزینه‌های انبارداری، نگهداری، بازگرداندن یا حتی امحای کالا همواره محل اختلاف بود. قانون جدید این موضوع را شفاف‌تر کرده است.

در چه شرایطی صادرکننده مسئول هزینه‌ها خواهد بود؟

اگر هیچ گیرنده‌ای برای تحویل کالا مراجعه نکند و هیچ اقدامی از سوی خریدار انجام نشده باشد، مسئولیت نهایی هزینه‌ها بر عهده فرستنده خواهد بود.

در چه شرایطی خریدار مسئول هزینه‌ها است؟

اگر گیرنده پیش‌تر اقداماتی مانند:

• ثبت درخواست ترخیص
• پرداخت بخشی از هزینه‌ها
• صدور دستور جابه‌جایی کالا

را انجام داده باشد و سپس کالا را رها کند، مسئولیت هزینه‌های بعدی متوجه خریدار خواهد بود.

۲. رسمیت یافتن قانونی بارنامه الکترونیکی (e-BL)

یکی از مهم‌ترین تغییرات قانون جدید، پذیرش رسمی بارنامه الکترونیکی به‌عنوان سند معتبر حمل دریایی است.

این موضوع گام مهمی در دیجیتالی شدن تجارت دریایی جهانی محسوب می‌شود.

مزایای بارنامه الکترونیکی برای حمل بار از چین

استفاده از e-BL می‌تواند مزایای متعددی ایجاد کند:

• حذف ریسک مفقود شدن اسناد کاغذی؛
• کاهش زمان انتقال اسناد؛
• تسریع فرآیند ترخیص کالا؛
• کاهش هزینه‌های پست بین‌المللی؛
• انتقال سریع‌تر مالکیت کالا؛
• افزایش امنیت و قابلیت رهگیری اسناد.

شرایط اعتبار قانونی بارنامه الکترونیکی

قانون جدید سه شرط اصلی را تعیین کرده است:

توافق طرفین

فرستنده و حمل‌کننده باید استفاده از بارنامه الکترونیکی را بپذیرند.

استفاده از سامانه‌های قابل اعتماد

سیستم مورد استفاده باید بتواند اصالت، یکتایی و کنترل انحصاری سند را تضمین کند.

قابلیت تبدیل

بارنامه الکترونیکی باید در صورت توافق طرفین قابلیت تبدیل به نسخه کاغذی و بالعکس را داشته باشد.

این تغییر چه معنایی برای شرکت‌های ایرانی دارد؟

با توجه به روند جهانی دیجیتالی‌سازی اسناد حمل، شرکت‌هایی که هنوز به بارنامه‌های کاغذی وابسته هستند، بهتر است از هم‌اکنون زیرساخت‌های لازم برای استفاده از e-BL را فراهم کنند.

۳. نقش قوانین جدید در رفع اختلافات

یکی از مهم‌ترین تغییرات حقوقی قانون جدید به موضوع «قانون حاکم بر قرارداد» مربوط می‌شود.

در بسیاری از قراردادهای حمل بین‌المللی، بندهایی مانند:
«این قرارداد تابع قوانین انگلستان است»
یا
«اختلافات در دادگاه لندن بررسی خواهد شد»
مشاهده می‌شود.

اما قانون جدید چین تصریح می‌کند که در برخی دعاوی مرتبط با حمل دریایی که با بنادر چین ارتباط مستقیم دارند، محاکم چینی می‌توانند مقررات داخلی چین را اعمال کنند.

نتیجه عملی برای تجار چیست؟

این موضوع به این معناست که صرف درج یک قانون خارجی در قرارداد، همیشه مانع از اعمال مقررات چین نخواهد شد.

بنابراین:

• بندهای حل اختلاف باید با دقت بیشتری تنظیم شوند.
• انتخاب مرجع داوری بین‌المللی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
• قراردادهای تجاری با طرف‌های چینی باید توسط متخصصان حقوق تجارت بین‌الملل بازبینی شوند.

سایر تغییرات مهم قانون دریایی چین

افزایش سقف مسئولیت شرکتهای کشتیرانی

در صورت وارد شدن خسارت به کالا، امکان مطالبه غرامت بیشتری نسبت به گذشته فراهم شده است.

تسهیل فرآیند مطالبه خسارت

در برخی موارد، ارسال مطالبه کتبی می‌تواند در حفظ حقوق صاحبان کالا نقش مهمی ایفا کند و از انقضای برخی مهلت‌های قانونی جلوگیری نماید.

افزایش مسئولیت اپراتورهای بندری

اپراتورهای ترمینال‌ها و انبارهای بندری نیز در شرایط مشخصی ممکن است در قبال خسارات وارده مسئول شناخته شوند.

شفاف‌تر شدن مقررات بار روی عرشه

نحوه حمل کالا بر روی عرشه کشتی باید به‌صورت دقیق در اسناد حمل درج شود تا از بروز اختلافات بعدی جلوگیری گردد.

هماهنگی بیشتر با استانداردهای بین‌المللی

قانون جدید تلاش کرده است برخی مقررات دریایی چین را با رویه‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی هماهنگ‌تر کند.

نکات بسیار مهم در خصوص قوانین جدید

چک‌لیست تطبیق با قانون جدید دریایی چین

پیشنهاد می‌شود فعالان تجارت با چین اقدامات زیر را در اولویت قرار دهند:

خدمات تخصصی سپهر بار سهند در حوزه واردات و ترخیص کالا از چین

• بررسی و تطبیق اسناد حمل
• مشاوره بارنامه الکترونیکی
• مدیریت ریسک قراردادها
• حمل دریایی و هوایی
• ترخیص کالا
• بیمه بار
• رهگیری محموله
• مشاوره حقوقی حمل

نقش سپهربار سهند در مدیریت ریسک تجارت با چین

تغییرات قانونی جدید نشان می‌دهد که تجارت بین‌المللی بیش از گذشته نیازمند مدیریت دقیق اسناد، قراردادها و فرآیندهای حمل است.

سپهربار سهند با تجربه تخصصی در حمل‌ونقل بین‌المللی، فریت بار و خدمات کارگو چین، می‌تواند در زمینه‌های زیر همراه کسب‌وکارها باشد:

• بررسی و تطبیق اسناد حمل با مقررات جدید
• مشاوره در زمینه بارنامه‌های الکترونیکی
• هماهنگی حمل دریایی و هوایی از چین
• کاهش ریسک‌های حقوقی و عملیاتی در زنجیره تأمین
• ارائه راهکارهای تخصصی برای صادرات و واردات کالا

جمع‌بندی

قانون جدید دریایی چین در سال ۲۰۲۶ یکی از مهم‌ترین اصلاحات حقوقی حوزه حمل‌ونقل دریایی در چند دهه اخیر محسوب می‌شود. این قانون مسئولیت‌ها را شفاف‌تر کرده، جایگاه بارنامه‌های الکترونیکی را تقویت نموده و قواعد جدیدی برای حل اختلافات و مطالبه خسارت ایجاد کرده است.

برای صادرکنندگان، واردکنندگان و شرکت‌های لجستیکی، مهم‌ترین اقدام در شرایط فعلی بازبینی قراردادها، به‌روزرسانی اسناد حمل و آشنایی با الزامات جدید تجارت دریایی با چین است. کسب‌وکارهایی که زودتر خود را با این تغییرات تطبیق دهند، ریسک کمتری متحمل خواهند شد و از مزایای رویه‌های جدید بهره بیشتری خواهند برد.